Sağlıklı bir göz, net bir görüş sağlayabilmek ve enfeksiyonlardan korunabilmek için sürekli olarak gözyaşı üretmek zorundadır. Gözyaşı, göz yüzeyini yıkayıp nemlendirdikten sonra, göz pınarlarımızda bulunan küçük deliklerden (punktum) geçerek ince kanalcıklar aracılığıyla gözyaşı kesesine ulaşır ve buradan da burun boşluğuna akarak tahliye olur. Ağladığımızda burnumuzun akmasının temel nedeni de bu anatomik bağlantıdır. Ancak bu kusursuz drenaj sisteminin herhangi bir noktasında daralma veya tıkanma meydana gelirse, üretilen gözyaşı burna doğru akamaz ve göz kapaklarından dışarı, yanaklara doğru taşmaya başlar. Tıp dilinde “epifora” olarak adlandırılan bu sürekli göz sulanması hali, gözyaşı kanal tıkanıklığı hastalığının en temel göstergesidir.
Gözyaşı Kanalı Neden Tıkanır?
Gözyaşı kanal tıkanıklığı, hem yeni doğan bebeklerde hem de ileri yaştaki yetişkinlerde sıkça karşılaşılan, ancak altında yatan nedenleri yaş grubuna göre tamamen farklılık gösteren bir rahatsızlıktır.
Yaşa Bağlı Anatomik Değişiklikler: Özellikle 50 yaş ve üzerindeki kadınlarda çok daha sık görülür. Menopoz sonrası dönemde mukoza zarlarındaki incelme ve kuruluklar, gözyaşı kanalında daralmalara ve nihayetinde tıkanmalara zemin hazırlayabilir.
Geçirilmiş Enfeksiyonlar ve İltihaplar: Gözde kronikleşen konjonktivit atakları veya burun içindeki sinüzit benzeri şiddetli enfeksiyonlar, kanal duvarlarında yapışıklıklara neden olabilir.
Travmalar ve Yüz Yaralanmaları: Burun köküne veya göz çevresine alınan şiddetli darbeler, trafik kazaları ya da burun estetiği (rinoplasti) gibi ameliyatlar sonrasında kanalda fiziksel bir kesinti oluşabilir.
Tümörler: Gözyaşı kesesinde veya burun boşluğunda büyüyen kitleler, kanala dışarıdan baskı yaparak tıkanıklığa yol açabilir.
Kanal Tıkanıklığı Belirtileri Nelerdir?
Hastaların yaşam kalitesini oldukça düşüren bu hastalığın belirtileri genellikle soğuk ve rüzgarlı havalarda çok daha belirgin hale gelir.
Sürekli Göz Sulanması (Epifora): Herhangi bir duygusal durum olmaksızın, gözden yanaklara doğru sürekli yaş akması. Hasta gün boyu elinde mendille dolaşmak zorunda kalır, bu durum göz çevresindeki ciltte tahrişe ve kızarıklığa yol açar.
Sürekli Çapaklanma ve İltihap: Akamayan gözyaşı, gözyaşı kesesinde birikerek durağan bir göl oluşturur. Durağan sıvılar bakterilerin üremesi için mükemmel bir ortamdır. Bu nedenle hastalar sık sık çapaklanma, sarı-yeşil akıntı ve enfeksiyon yaşarlar.
Göz Pınarında Şişlik ve Ağrı (Dakriyosistit): Tıkanıklık sonucu gözyaşı kesesi iltihaplandığında, burun kökü ile göz arasında kalan bölgede kızarık, ağrılı ve dokunmaya hassas bir şişlik meydana gelir. Bu akut bir durumdur ve acil antibiyotik tedavisi gerektirir.
Bulanık Görme: Göz yüzeyinde sürekli biriken yoğun gözyaşı tabakası, ışığın kırılmasını bozarak geçici görme bulanıklıklarına neden olur.
Bebeklerde Gözyaşı Kanal Tıkanıklığı
Yeni doğan bebeklerde gözyaşı kanalının buruna açıldığı noktadaki ince bir zarın doğumda delinmemiş olması durumudur. Genellikle doğumdan 2-3 hafta sonra, bebek gözyaşı üretmeye başladığında fark edilir. Bebeğin gözünde sürekli sulanma ve çapaklanma görülür. Bebeklik dönemi tıkanıklıklarının %90’ı ilk bir yıl içinde özel bir gözyaşı kesesi masajı ve antibiyotikli damlalarla kendiliğinden açılır. Ancak 1 yaşına gelmesine rağmen kanal açılmamışsa, “sondalama (probing)” adı verilen ve genel anestezi altında ince bir tel ile zarın delindiği 5 dakikalık kısa bir işlem uygulanır. Bu işlemin başarısı oldukça yüksektir.
Yetişkinlerde DCR Ameliyatı (Kanal Açma Cerrahisi)
Yetişkinlerde gelişen kanal tıkanıklığının ilaçla, damlayla veya masajla açılması fiziksel olarak mümkün değildir. Tıkanmış boruların cerrahi olarak yeniden yapılandırılması gerekir. Tıp dilinde Dakriyosistorinostomi (DCR) olarak adlandırılan bu ameliyatla, tıkalı olan alt kanallar devre dışı bırakılır ve gözyaşı kesesinden burun boşluğuna yeni bir pencere (yol) açılır.
1. Klasik (Eksternal) DCR Ameliyatı
Geleneksel yöntemdir. Burun kökü ile göz pınarı arasından cilde atılan yaklaşık 1-1.5 santimetrelik ufak bir kesi ile gözyaşı kesesine ulaşılır. Kese ile burun mukozası birbirine dikilerek yeni bir yol oluşturulur. Cerrahın görüş alanının çok geniş olması nedeniyle başarı oranı (%95-98) en yüksek yöntemdir. Estetik dikiş teknikleri sayesinde ciltte kalan iz birkaç ay içinde neredeyse görünmez hale gelir.
2. Endoskopik (İzsiz) DCR Ameliyatı
Ciltte hiçbir kesi izi olmasını istemeyen hastalar için geliştirilmiş modern bir yöntemdir. Ameliyat dışarıdan değil, ucunda kamera bulunan ince endoskoplarla tamamen burun deliğinin içinden gerçekleştirilir. Burun içinden kemik ve kese zarı açılarak yeni tahliye yolu içeriden oluşturulur. Yüzde morluk, şişlik veya yara izi oluşmaz. İyileşme süreci çok daha hızlıdır.
Ameliyat Sonrası Süreç
DCR ameliyatları genellikle lokal veya genel anestezi altında yapılır ve hasta aynı gün taburcu edilir. Açılan yeni yolun iyileşme dokuları (skar) tarafından tekrar kapatılmasını önlemek amacıyla, ameliyat sırasında gözyaşı kanalının içine son derece yumuşak, saydam bir silikon tüp yerleştirilir. Dışarıdan bakıldığında hiç belli olmayan bu tüp, genellikle 2 ila 3 ay gözde kalır ve iyileşme tamamlandıktan sonra poliklinik şartlarında saniyeler içinde ağrısızca çekilir.
Kaşkaloğlu Göz Hastanesi’nin oküloplasti (göz estetiği ve kapağı cerrahisi) birimi, hastanın anatomik yapısına en uygun ameliyat tekniğini (eksternal veya endoskopik) belirleyerek, sürekli sulanan ve çapaklanan gözlere kalıcı konfor sağlamaktadır.
