Görme duyusunun oluşabilmesi için göz ve beynin uyum içinde çalışması gerekir. Göze giren ışık, gözün retina tabakasında sinirsel uyarıya çevrilir ve bu uyarı görme siniri boyunca beynin ilgili bölgesine iletilir. Beyindeki bu bölge, her iki gözden gelen görüntüleri işleyip birleştirerek görme duyusunu oluşturur. “Göz tembelliği” terimi, göz ile beyin arasındaki bu uyumun bozulması sonucu bir gözde gelişen görme azlığını ifade eder. Dışarıdan normal görünen gözün görme yeteneği azalır çünkü beyin diğer gözden gelen uyarıları tercih etmektedir.

Göz Tembelliği (Ambliyopi) Sık Görülen Bir Bozukluk mudur?

Göz tembelliği, çocukluk çağında en sık rastlanan görme azlığı nedenidir. Her 100 çocuğun 2-3’ünde göz tembelliği görülür. Bu dönemde düzgün tedavi edilmezse erişkinlikte de devam eder.

Göz Tembelliğinin (Ambliyopi) Nedenleri Nelerdir?

Göz tembelliği, normal görsel gelişimi veya gözlerin kullanımını engelleyen bir sorundan kaynaklanabilir. Bu sorunlar arasında şaşılık, kırma kusurları (miyopi, hipermetropi veya astigmatizma), doğumsal katarakt veya göz kapağı düşüklüğü sayılabilir.

Göz Tembelliği (Ambliyopi) Nasıl Tedavi Edilir?

Göz tembelliği tedavisinde en önemli husus, tedavinin mümkün olan en erken yaşta (özellikle ilk 3-4 yaşta) ve etkili şekilde yapılmasıdır. Yaş ilerledikçe tedavi başarısı azalır. Tedavi ne kadar erken yapılırsa, başarı oranı o kadar yüksek olur ve sonuç daha hızlı elde edilir. Tedavinin amacı, az gören gözün görmeye zorlanmasıdır. Bunun için farklı yöntemler uygulanır:

Kapama Tedavisi: En etkili tedavi yöntemidir. İyi gören göz, doktorun önerdiği süre boyunca ışık almayacak şekilde kapatılır. Bu sayede beyin, az gören gözden gelen uyarıları kabul etmek zorunda kalır ve beyin-az gören göz uyumu tekrar sağlanır. Erken tespit edilen vakalarda ve kapama saatlerine uyulduğunda tedaviden çok iyi sonuç alınır. Aksi takdirde kaybedilen zamanın telafisi yoktur, çünkü göz tembelliği tedavisi belirli bir yaşa kadar mümkündür. 9-10 yaşından sonra başarı şansı kalmaz.
Cezalandırma Tedavisi: İyi gören gözün görüşünü damla veya gözlük camlarıyla bulanıklaştırarak, az gören gözün kullanılmasını artırmayı amaçlar. Bu yöntem, hafif göz tembelliği vakalarında etkilidir; derin göz tembelliği vakalarında kapama tedavisi tercih edilmelidir.
CAM Tedavisi: Klinik ortamda uygulanan, kapama tedavisine göre daha az etkili bir yöntemdir. Az gören göz, farklı yoğunluklarda uyarılarla uyarılır.

Göz Tembelliğinin (Ambliyopi) Erken Saptanması İçin Neler Yapılmalıdır?

Şikayet olsun ya da olmasın tüm çocukların ilk yaştan itibaren her yıl göz muayenesi yaptırmaları gerekir. Ailesinde şaşılık, göz tembelliği veya yüksek numaralı gözlük kullanan kişiler bulunan çocuklarda muayene sıklığı artırılmalıdır. Tek taraflı doğumsal kataraktı olan bebeklerin erken teşhisi için doğum sonrası muayene edilmeleri önemlidir. Ayrıca kayma şüphesi olan çocuklar en kısa sürede muayene edilmelidir.

Erişkinlerde Göz Tembelliği (Ambliyopi) Tedavisi Mümkün Müdür?

Hayatın ilk 9-10 yılında görme sistemi hızlı bir gelişim gösterir. Yaş ilerledikçe göz ve beyin arasındaki ilişkilerin tekrar yapılandırılması çok zor hale gelir ya da mümkün olmaz.

Şaşılık Nedir?

Görme eksenlerindeki paralelliğin bozulması sonucu gözlerde gelişen kaymaya “şaşılık” denir.

Şaşılık Sık Görülen Bir Bozukluk mudur?

Şaşılık görülme oranı %5 civarındadır. Hayatın ilk 6 ayında ortaya çıkan şaşılık oranı %2’ye yaklaşır. İlk aylarda sistemik sorunlar (prematürite, beyin ve solunum sorunları gibi) yaşayan bebeklerde şaşılık riski artar. Tüm şaşılık vakalarının yarıdan fazlası içe kayma (ezotropya) şeklindedir.

Şaşılık Neden Gelişir?

Şaşılığın temel nedeni, görme eksenlerindeki paralelliğin bozulmasıdır. Bu durum anatomik, sinirsel, refraktif, ailesel veya mekanik faktörlerden kaynaklanabilir. Örneğin, içe kaymalar sıklıkla kırma kusurları (özellikle hipermetropi) ile ilişkilidir. Yaşlılarda ani kaymalar genellikle diyabet, hipertansiyon gibi hastalıklara bağlı kas felçleri sonucu oluşur.

Şaşılığın Tipleri Nelerdir?

Şaşılık, kayma yönüne göre sınıflandırılır. Kayma yönü içe, dışa, yukarı, aşağı veya bu yönlerin birleşimi şeklinde olabilir. En sık görülen şaşılık tipi içe kayma (ezotropya) olup, bunu dışa kayma (ekzotropya) izler.

Şaşılık Her Yaşta Tedavi Edilebilir mi?

Şaşılık her yaşta tedavi edilebilir. Tedavi ile hem işlevsel hem de estetik düzelme sağlanır. Estetik düzelme her yaşta mümkünken, işlevsel düzelme için tedaviye erken yaşlarda başlanması önemlidir. Özellikle çocukluk döneminde tedavi edilen sabit şaşılık vakalarında, derinlik hissi korunur. Şaşılık, göz tembelliğine yol açabileceği için erken müdahale şarttır. Şaşılık tedavisi ve göz tembelliği tedavisi uyum içinde yapılır.

Şaşılık Nasıl Tedavi Edilir?

Şaşılığın tedavisi tipine ve nedenine göre değişir; cerrahi ve cerrahi olmayan yöntemler mevcuttur. Örneğin, yüksek hipermetropi olan bir çocukta gelişen içe kayma gözlükle tedavi edilebilirken, hayatın ilk aylarında ortaya çıkan kaymalar genellikle cerrahi tedavi gerektirir. Erişkinlerde göz kası felçlerine bağlı kaymalarda Botulinum toksin (Botox) enjeksiyonu olumlu sonuçlar vermektedir.

Şaşılığın Erken Saptanması İçin Neler Yapılmalıdır?

Şikayet olsun ya da olmasın tüm çocukların ilk bir yaştan itibaren düzenli olarak göz hekimine götürülmesi gerekir. Şaşılıktan şüphe duyulursa vakit kaybetmeden muayene yapılmalıdır. Ailesinde şaşılık, göz tembelliği veya yüksek numaralı gözlük kullanımı olan çocuklar için muayene daha erken yapılmalıdır.

Göz Hekimi Tarafından Verilen Gözlük Mutlaka Kullanılmalı mıdır?

Gözlük, çocuğun hem görme gelişiminde hem de şaşılığın düzelmesinde kritik rol oynar. Bu nedenle gözlüğün düzenli takılması gerekir. Gözlük kullanımıyla ilgili bir problem yaşanırsa, göz hekimi ile iletişime geçilmelidir.

Verilen Gözlük Kırma Kusurunun İlerlemesini Engeller mi?

Gözlük kullanımı kırma kusurlarının (miyopi, hipermetropi veya astigmatizma) ilerleyişini doğrudan etkilemez. Gözlük camları, net görmeyi sağlamak için verilen yardımcı araçlardır.